Benutzer-Werkzeuge

Webseiten-Werkzeuge


wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert

Unterschiede

Hier werden die Unterschiede zwischen zwei Versionen der Seite angezeigt.

Link zu der Vergleichsansicht

Beide Seiten, vorherige ÜberarbeitungVorherige Überarbeitung
Nächste Überarbeitung
Vorherige Überarbeitung
wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert [2026/01/09 12:46] Norbert Lüdtkewiki:zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert [2026/01/11 11:44] (aktuell) Norbert Lüdtke
Zeile 17: Zeile 17:
  
  
-===== Ab 1600 (58 Titel) =====+===== Ab 1600 (64 Titel) =====
  
   * **um 1600**? ''Anonymus''\\ //A true description and direction of what is most worthy to be seen in all Italy : orderly set down, and in sure manner, as that the traveller may not oversee or neglect any thing that is memorable in those countries ...//\\ Harleian miscellany, 12 (1744) 73-130   * **um 1600**? ''Anonymus''\\ //A true description and direction of what is most worthy to be seen in all Italy : orderly set down, and in sure manner, as that the traveller may not oversee or neglect any thing that is memorable in those countries ...//\\ Harleian miscellany, 12 (1744) 73-130
Zeile 38: Zeile 38:
   * **1601** ''Robert Johnson'', um 1586-1626\\ //Of Travell//\\ //Essaies or Rather imperfect offers.// London 1601: J. Windet for J. Barnes. London, 1607, 1613, 1638. [[https://name.umdl.umich.edu/A04577.0001.001|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy   * **1601** ''Robert Johnson'', um 1586-1626\\ //Of Travell//\\ //Essaies or Rather imperfect offers.// London 1601: J. Windet for J. Barnes. London, 1607, 1613, 1638. [[https://name.umdl.umich.edu/A04577.0001.001|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy
   * **1602** ''Schimmelpfenning, Balthasar'' \\ //Oratio De Peregrinandi Ratione//,\\ Et Quae In Hac Visu Digna, Recitata Et scripta à Dn. Balthasaro Schimmelpfenningio, Battensteinensi Borusso.\\ S. 364--384 in: Junius, Melchior: Orationum Quae Argentinensi In Academia, Exercitii Gratia scriptae & recitatae Ab Illustrib. Generosis, Nobilibus & aliis, Ad Tractandum Vero propositae fuerunt. Teil 10. Argentinae 1603: Zetznerus. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:gbv:3:1-642314-p0378-6|Online]] \\ → Stagl: Apodemiken   * **1602** ''Schimmelpfenning, Balthasar'' \\ //Oratio De Peregrinandi Ratione//,\\ Et Quae In Hac Visu Digna, Recitata Et scripta à Dn. Balthasaro Schimmelpfenningio, Battensteinensi Borusso.\\ S. 364--384 in: Junius, Melchior: Orationum Quae Argentinensi In Academia, Exercitii Gratia scriptae & recitatae Ab Illustrib. Generosis, Nobilibus & aliis, Ad Tractandum Vero propositae fuerunt. Teil 10. Argentinae 1603: Zetznerus. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:gbv:3:1-642314-p0378-6|Online]] \\ → Stagl: Apodemiken
 +  * **1603** ''Anonymus''\\  //Wegweiser auff alle fürneme Ståtte von Teutschlandt Niderlandt Franckreich Welschlandt Hispanien vnd andern Königreicheu vnd Landtschafften von Europa//\\ Ursel 1603 
   * **1604** ''V. P. F. Henry Castela Tolosai''\\ //La Guide et Adresse pour ceux qui veullent faire le S. Voiage de Hierusalem//, par Tolosain, Religieux observantin e confesseur des Dames religieuses à Bordeaux. [6], 72, [1] S. Paris: Laurent Sonnius. [[https://biblioteca.galiciana.gal/es/consulta/registro.do?id=382739|Online]]; ebd. 1612\\ //Le Sainct voyage de Hierusalem et du Mont Sinay, faict en l'an du grand jubilé 1600.//\\ Paris 1603: L. Sonnius; Bordeaux 1603 : P.-A. Du Brel. \\ → Monga: Taxonomy   * **1604** ''V. P. F. Henry Castela Tolosai''\\ //La Guide et Adresse pour ceux qui veullent faire le S. Voiage de Hierusalem//, par Tolosain, Religieux observantin e confesseur des Dames religieuses à Bordeaux. [6], 72, [1] S. Paris: Laurent Sonnius. [[https://biblioteca.galiciana.gal/es/consulta/registro.do?id=382739|Online]]; ebd. 1612\\ //Le Sainct voyage de Hierusalem et du Mont Sinay, faict en l'an du grand jubilé 1600.//\\ Paris 1603: L. Sonnius; Bordeaux 1603 : P.-A. Du Brel. \\ → Monga: Taxonomy
   * **1604** ''Andrzej Firlej''\\ //De peregrinatione oratio.//\\ [16] Bl. Heidelbergae 1604: Typis Voegelinianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10887655|Online]]   * **1604** ''Andrzej Firlej''\\ //De peregrinatione oratio.//\\ [16] Bl. Heidelbergae 1604: Typis Voegelinianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10887655|Online]]
Zeile 43: Zeile 44:
   * **1604** ''Ioannes Piseus'' (=John Pits, =Pitsius, =Pitseus, =Putsius) 1550–1616\\ //De peregrinatione libri septem//\\ Iam primum in lucem editi. Dusseldorpii 1604: Bernardus Busius. [[https://books.google.de/books?id=3GpLYBgy5NwC&hl=de&pg=PP7#v=onepage&q&f=false|Online]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken   * **1604** ''Ioannes Piseus'' (=John Pits, =Pitsius, =Pitseus, =Putsius) 1550–1616\\ //De peregrinatione libri septem//\\ Iam primum in lucem editi. Dusseldorpii 1604: Bernardus Busius. [[https://books.google.de/books?id=3GpLYBgy5NwC&hl=de&pg=PP7#v=onepage&q&f=false|Online]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
   * **1605** ''Robert Dallington'', 1561-1636/8\\ //A method for travell,//\\ shewed by taking the view of France as it stood in the yeare of our Lord 1598.\\ London: T. Creede \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken   * **1605** ''Robert Dallington'', 1561-1636/8\\ //A method for travell,//\\ shewed by taking the view of France as it stood in the yeare of our Lord 1598.\\ London: T. Creede \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
-  * **1605** ''Salomon Neugebauer''\\ //Tractatus De Peregrinatione//\\ Methodo naturali conscriptus, Ac Historicis, Ethicis, Politicisque exemplis illustratus.\\ [16] Bl., 223 [1] S. Basileae 1605: Henricpetri. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB00025EE200000000|Online]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken+  * **1605** ''Salomon Neugebauer''\\ //Tractatus De Peregrinatione//\\ Methodo naturali conscriptus, Ac Historicis, Ethicis, Politicisque exemplis illustratus.\\ [16] Bl., 223 [1] S. Basileae 1605: Henricpetri. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB00025EE200000000|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken 
 +  * **1606** ''Jacob Beyrlin'', 1576-1618\\ //Reyss Buch://\\ das ist, Ein gantz schöne Beschreibung vnd Wegweyser, etlicher Reysen, durch gantz Teutschland, Polen, Siebenbürgen, Dennemarck, Engeland, Hispanien, Franckreich, Italien, Sicilien, Egypten, Indien, Ethiopien, vnd Türckey, etc\\ Darinnen nicht allein die Distantz wie weit ein Ort vom Andern gelegen sondern auch der vornembsten Stätt Gelegenheit Macht Größe Retchthumb Handthierung Schöne und Zierlichkeit vermeldet und be schrieben wird. Allen der Erfahrenheit und Wissenschafft liebhabenden Gemüter nicht allein ganz lustig sondern auch sehr nutzlich zu lesen mit fleiß zusamen colligirt vnd jetzt erst von Newem in Truck gegeben \\ [8] Bl. 94 S. Strassburg 1606: J. Martin. [[https://books.google.de/books?vid=BL:A0021283023&redir_esc=y|Online 1]]  [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11211143|Online 2]]
   * **1606** ''Sir Thomas Palmer'', 1540-1626, 'The Travailer' \\ //An Essay of the Meanes how to make our Travailes, into forraine Countries, the more profitable and honourable.//  \\ [8], 131, [1] S., [4] Falttafeln. Imprinted, by H[umphrey] L[ownes] for Mathew Lownes, At London, 1606  (Reprint: New York 1972: Da Capo Press) (angelehnt an Zwinger) [[https://name.umdl.umich.edu/A08874.0001.001|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy,  Stagl: Apodemiken   * **1606** ''Sir Thomas Palmer'', 1540-1626, 'The Travailer' \\ //An Essay of the Meanes how to make our Travailes, into forraine Countries, the more profitable and honourable.//  \\ [8], 131, [1] S., [4] Falttafeln. Imprinted, by H[umphrey] L[ownes] for Mathew Lownes, At London, 1606  (Reprint: New York 1972: Da Capo Press) (angelehnt an Zwinger) [[https://name.umdl.umich.edu/A08874.0001.001|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy,  Stagl: Apodemiken
   * **1606** ''Cyprianus Eichovius'', 1557--1613 [= ''Matthias Quad'', =Quad von Kinckelbach]\\ //Liber Insignium Aliqvot Itinervm,//\\ Cvm Ex Avgvsta Vindelicorvm, Tvm Aliis Evropæ, Asiæ Et Africæ Civitatibvs Oppidisqve Maximi Nominis, Ad Alias Celebres Civitates Oppidaqve : Civitatvm Oppidorvmqve Nomina, Cvm Ex Qvibus egrediuntur itinera, tum per quæ transit viator, haud nuda tantum ponuntur recensenturq[ue], sed & nominum causa origoq[ue] æditur, simulq[ue] quando, & à quo condit[a]e, magn[a]e an parv[a]e, munit[a]e an debiles sint ... ; Additæ Svnt Icones Præcipvarum Civitatvm Oppidorvmqve & Insularum quæ adeuntur ...\\ [4] Bl., 224 S. Kupferst. und Kupferstich-Karten. Ursellis 1606: Ex Officina Typographica Cornelii Sutorii. \\ → Stagl: Apodemiken   * **1606** ''Cyprianus Eichovius'', 1557--1613 [= ''Matthias Quad'', =Quad von Kinckelbach]\\ //Liber Insignium Aliqvot Itinervm,//\\ Cvm Ex Avgvsta Vindelicorvm, Tvm Aliis Evropæ, Asiæ Et Africæ Civitatibvs Oppidisqve Maximi Nominis, Ad Alias Celebres Civitates Oppidaqve : Civitatvm Oppidorvmqve Nomina, Cvm Ex Qvibus egrediuntur itinera, tum per quæ transit viator, haud nuda tantum ponuntur recensenturq[ue], sed & nominum causa origoq[ue] æditur, simulq[ue] quando, & à quo condit[a]e, magn[a]e an parv[a]e, munit[a]e an debiles sint ... ; Additæ Svnt Icones Præcipvarum Civitatvm Oppidorvmqve & Insularum quæ adeuntur ...\\ [4] Bl., 224 S. Kupferst. und Kupferstich-Karten. Ursellis 1606: Ex Officina Typographica Cornelii Sutorii. \\ → Stagl: Apodemiken
     * Autor von: [[zeitleiste_itinerare_periploi|1602 Itinerarium universae Germaniae ...]]     * Autor von: [[zeitleiste_itinerare_periploi|1602 Itinerarium universae Germaniae ...]]
 +    * 1604 ''Eychovium Cyprian''\\ //Allgemeiner Wegweiser in Teutschlandt Niderlandt, Frankreich, Italia vnd Hispania vnd was jeder Ort zu sehen//\\ Vrsel 1604 
     * Möglicherweise Autor von [[zeitleiste_reisesammlungen_des_16._jahrhunderts|1598 Löw: Meer oder Seehanen Buch ...]]     * Möglicherweise Autor von [[zeitleiste_reisesammlungen_des_16._jahrhunderts|1598 Löw: Meer oder Seehanen Buch ...]]
 +  * **1607** //Caspar Laudismann//\\ //Notabilia de Personis & Rebus in III. Decennalia ratione temporis & in diversis Provinciis habitæ peregrinationis distributa//\\ Argent.
 +    * Beschwerde des Advokaten Caspar Laudismann in Straßburg über fälschliche, gegen sein und seines Verlegers Wissen erfolgte Einrückung der Fortsetzung seiner //Notabilia de personis et rebus// in den Messekatalog durch Georg Kolb [[https://arcinsys.hessen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=10470200|Archivalia]] (ISG FFM, H.10.02, 51)
   * **1607** ''Stange, Heinrich von'' bei ''Hermann Kirchner''\\ //De Germaniae Perlustratione Omnibus Aliis Peregrinationibus anteferenda//\\ Oratio Directore ... ''Hermanno Kirchnero'' ... In Conventu Academiae Marburg: habita ab Henrico De Stange Silesio Nonis Decembr. Anno Christi MDCVI\\ [11] Bl. , Marburg 1607: Hutwelckerus. [[http://digital.slub-dresden.de/id358289424|Online]] \\ → Stagl: Apodemiken   * **1607** ''Stange, Heinrich von'' bei ''Hermann Kirchner''\\ //De Germaniae Perlustratione Omnibus Aliis Peregrinationibus anteferenda//\\ Oratio Directore ... ''Hermanno Kirchnero'' ... In Conventu Academiae Marburg: habita ab Henrico De Stange Silesio Nonis Decembr. Anno Christi MDCVI\\ [11] Bl. , Marburg 1607: Hutwelckerus. [[http://digital.slub-dresden.de/id358289424|Online]] \\ → Stagl: Apodemiken
-  * **1608** ''Bellus, Julius'', 1570−1650, //Iulii Belli Iustinopolitani Hermes Politicus sive de peregrinatoria prudentia libri tres//\\ [11] Bl. 233 S. [1] Bl. Frankfurt: apud Jo. Theobold. Schönwetterum. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11103268|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy [Julius Bellus = Philippus Honorius], \\ → Stagl: Apodemiken+  * **1608** ''Anonymus''\\ //Newer gerechter Wegweiser / den Wanderern sehr nützlich / sampt einem Bericht von der Münz//\\ Nürnberg bey Fuhrman / 1608. 
 +  * **1608** ''Bellus, Julius'', 1570−1650\\ Iulii Belli //Iustinopolitani Hermes Politicus sive de peregrinatoria prudentia libri tres//\\ [11] Bl. 233 S. [1] Bl. Frankfurt: apud Jo. Theobold. Schönwetterum. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11103268|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy [Julius Bellus = Philippus Honorius], \\ → Stagl: Apodemiken
   * **1608** ''Ottavio Codogno''\\ //Nuovo itinerario delle Poste per tutto il mondo//\\ → Stagl: Apodemiken; \\ → [[wiki:zeitleiste_itinerare_periploi|Zeitleiste der Itinerare]]   * **1608** ''Ottavio Codogno''\\ //Nuovo itinerario delle Poste per tutto il mondo//\\ → Stagl: Apodemiken; \\ → [[wiki:zeitleiste_itinerare_periploi|Zeitleiste der Itinerare]]
   * **1608** ''Rantzau, Heinrich'' (=Ranzovius, =Rantzow) 1526--1598, ''Georgius Loysius''\\ //Methodus Apodemica Seu Peregrinandi, Perlustrandique Regiones, Urbes, & Arces ratio//\\ Heinrici Ranzovii Auspi ciis olim edita nunc typis denuo excusa una cum G Loysii pervigi lio Mercurii.\\ 38 S., [4] Bl., 114 S. Argentinae 1608: [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095211|Ledertz]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken.   * **1608** ''Rantzau, Heinrich'' (=Ranzovius, =Rantzow) 1526--1598, ''Georgius Loysius''\\ //Methodus Apodemica Seu Peregrinandi, Perlustrandique Regiones, Urbes, & Arces ratio//\\ Heinrici Ranzovii Auspi ciis olim edita nunc typis denuo excusa una cum G Loysii pervigi lio Mercurii.\\ 38 S., [4] Bl., 114 S. Argentinae 1608: [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095211|Ledertz]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken.
Zeile 76: Zeile 82:
   * **1612** ''Rövenstrunck, Johann Wilhelm '' (=Rövestrunck)\\ //Cum Deo Discursus Politicus Geminus//\\ Qui est de Statu Rerum Publicarum Tum Generali Tum Speciali ...\\ 84 Seiten Herbonae Nassoviorum, 1612. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv021544005-3|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken    * **1612** ''Rövenstrunck, Johann Wilhelm '' (=Rövestrunck)\\ //Cum Deo Discursus Politicus Geminus//\\ Qui est de Statu Rerum Publicarum Tum Generali Tum Speciali ...\\ 84 Seiten Herbonae Nassoviorum, 1612. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv021544005-3|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken 
   * **1613** → 1595 //Profitable Instructions// ...   * **1613** → 1595 //Profitable Instructions// ...
 +  * **1614**/1618/1622 ''Albrecht, Bernhard''\\ //Reissbu[e]chlin Fu[e]r die Jugend, so an frembde Ort verschickt wird// : Item fu[e]r Handelsleut und andere reisende Personen/in viel weg nützlich zu gebrauchen.\\ 2 Theile, Augspurg/Kempten. 1614/1618\\ Vorrede »... Es sind nunmehr 7. Jahr und etliche Monat verflossen /daß ich auff namhaffter Personen begeren ein Reißbuechlin für die Jugend/ so an frembde ort verschickt wird: Item / für Handelsleut und andere Reisende gestellet / vnd das erste mal vnter E. B. loblichem Namen in Druck hab außkommen lassen vnd ist dasselbige/Gott lob/in gar kurtzer zeit so wol abgangen/daß es gleich im andern/ und vierden Jahr hernach / beydes hie [Augsburg] vnd zu Kempten wiederumb (doch vmb etwas von mir vermehret) auffgelegt vnd nachgedruckt worden ist. Dieweil aber dieselben Exemplaria auch nicht mehr für handen / vnd doch an andern orten davon nachfrag gewesen ...«
 +    * [9] Bl., 501 S., [7] Bl.Leipzig 1622: Typis Grosianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11290029|Online]]
   * **1614** ''Kölderer von Höch, Georg''; ''Christoph Besold''\\ Collegii politici, iuridicis et philologicis sparsim digressionibus exornati, classis posterior, de republica in omnibus partibus gubernanda, IX disputationibus tractans. D. VI, de foederum iure\\ [20] S. Tübingen 1614. VD17: 1:009040X [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10673504|Online]] \\ →  Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken\\ Diskutiert u.a. in Absatz 21--24 die Frage, ob die Reisefreiheit wünschenswert sein, in welchem Alter gepilgert werden solle und mehr. →[[1614 Apodemik_Koelderer_21-24 |1614 Apodemik_Koelderer_21-24]] Zitiert dazu u.a.:   * **1614** ''Kölderer von Höch, Georg''; ''Christoph Besold''\\ Collegii politici, iuridicis et philologicis sparsim digressionibus exornati, classis posterior, de republica in omnibus partibus gubernanda, IX disputationibus tractans. D. VI, de foederum iure\\ [20] S. Tübingen 1614. VD17: 1:009040X [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10673504|Online]] \\ →  Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken\\ Diskutiert u.a. in Absatz 21--24 die Frage, ob die Reisefreiheit wünschenswert sein, in welchem Alter gepilgert werden solle und mehr. →[[1614 Apodemik_Koelderer_21-24 |1614 Apodemik_Koelderer_21-24]] Zitiert dazu u.a.:
     * Julii Belli Herm. Pol. Lib. 1. → 1608 Bellus, Julius     * Julii Belli Herm. Pol. Lib. 1. → 1608 Bellus, Julius
Zeile 83: Zeile 91:
   * **1615** ''Christian Möller'' (=Möler)\\ //Reyßkunst//\\ Darinnen dem jenigen/ welcher ihm in frembde Länder zu verreysen ... heylsame und nothwendige Instruction und Mittel ... an die hand gegeben werden ... ; Sampt beygefügtem außfürlichen Wegweiser der fürnembsten Reysen durch gantz Europam.\\ [10] Bl., 370 S., [16] Bl. Franckfurt 1615: Johann Bringer. [[http://diglib.hab.de/drucke/22-1-geogr/start.htm|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken    * **1615** ''Christian Möller'' (=Möler)\\ //Reyßkunst//\\ Darinnen dem jenigen/ welcher ihm in frembde Länder zu verreysen ... heylsame und nothwendige Instruction und Mittel ... an die hand gegeben werden ... ; Sampt beygefügtem außfürlichen Wegweiser der fürnembsten Reysen durch gantz Europam.\\ [10] Bl., 370 S., [16] Bl. Franckfurt 1615: Johann Bringer. [[http://diglib.hab.de/drucke/22-1-geogr/start.htm|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken 
   * **1616** ''Zinzerling, Justus'', 1580-1632 (=Jodocus Sincerus)\\ //Itinerarium Galliae//\\ Ita accommodatum, Vt Eivs Dvctv Mediocri, Tempore Tota Gallia obiri, Anglia & Belgium adiri possint: nec bis térue ad eadem loca rediri oporteat: notatis cuiusque loci, quas vocant, Deliciis: Cum Appendice, De Byrdigala.\\ [18] Bl. 316 S., [10] Index, Appendix: 4 B., 135 S. Lugduni 1616, Apud Iacobvm Dv Crevx, aliàs Molliard [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10468193|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken   * **1616** ''Zinzerling, Justus'', 1580-1632 (=Jodocus Sincerus)\\ //Itinerarium Galliae//\\ Ita accommodatum, Vt Eivs Dvctv Mediocri, Tempore Tota Gallia obiri, Anglia & Belgium adiri possint: nec bis térue ad eadem loca rediri oporteat: notatis cuiusque loci, quas vocant, Deliciis: Cum Appendice, De Byrdigala.\\ [18] Bl. 316 S., [10] Index, Appendix: 4 B., 135 S. Lugduni 1616, Apud Iacobvm Dv Crevx, aliàs Molliard [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10468193|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken
 +  * **1616** ''Dornau, Caspar'', 1577-1632\\ Gasp. Dornavi //Mercurius nobilis, hoc est Quaestio politica, an adolescenti principi, aut praeclarae familiae peregrinari liceat//\\ in illust. Gymnasio Schönaichio novem orationibus adversariis, a totidem iuvenibus tractata.\\ 24 Bl. Gorlicum 1616: Rhamba.
   * **1617** ''Johannes Blumius'', 1599−um1631\\ //Dissertatio de utili peregrinante et peregrinatione.//\\ exhibita Viennæ Austriæ, a Joanne Blumio Wittebergensi, juris studioso. Anno 1617\\ [15] Bl. Viennae: Wolfgangus Schump. [[https://search.onb.ac.at/permalink/f/sb7jht/ONB_alma21287178130003338|Online]]\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken   * **1617** ''Johannes Blumius'', 1599−um1631\\ //Dissertatio de utili peregrinante et peregrinatione.//\\ exhibita Viennæ Austriæ, a Joanne Blumio Wittebergensi, juris studioso. Anno 1617\\ [15] Bl. Viennae: Wolfgangus Schump. [[https://search.onb.ac.at/permalink/f/sb7jht/ONB_alma21287178130003338|Online]]\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
     * S.15: //»Illam spectanti quinque observanda judicant: Frons nimirum apertas, lingua parca, mens clausa; oculorum tegumentum, aurium munimentum.«//     * S.15: //»Illam spectanti quinque observanda judicant: Frons nimirum apertas, lingua parca, mens clausa; oculorum tegumentum, aurium munimentum.«//
Zeile 120: Zeile 129:
   * **1622**/1627/1634 ''Peacham, Henry'', 1578-1644?\\ //Of Travaile//\\ Kap. 16, S. 200-211 in: //The Compleat Gentleman// Fashioning him Absolute in the Most Necessary & Commendable Qualities Concerning Minde or Bodie that may be Required in a Noble Gentleman\\ 212 S. London 1622: for Francis Constable.\\ S. 209--220 in //The Compleat Gentleman// ... London 1627.\\ → Art of Travel Database, → Stagl: Apodemiken   * **1622**/1627/1634 ''Peacham, Henry'', 1578-1644?\\ //Of Travaile//\\ Kap. 16, S. 200-211 in: //The Compleat Gentleman// Fashioning him Absolute in the Most Necessary & Commendable Qualities Concerning Minde or Bodie that may be Required in a Noble Gentleman\\ 212 S. London 1622: for Francis Constable.\\ S. 209--220 in //The Compleat Gentleman// ... London 1627.\\ → Art of Travel Database, → Stagl: Apodemiken
   * **1623** ''Laudismann, Caspar''\\ //Mercurius apodemicus//\\ continens praxin exquisitissimam linguae gallicae et italicae. Praefixa est Epistola Iusti Lipsii de utilitate Peregrinationis\\ Francofurtum 1623. VD17: 23:293719S [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10691047|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken\\ ''Lipsius'' (→ 1586 Justus Lipsius: Epistola XXII Philippo Lanoyo) schreibt in seinem einleitenden Brief (S.7--13 Digitalisat): \\ //At in utilitate laborandum est quam nec secuti omnes; nec qui securi,adsecuti. Eam tibi ingero, & triplici hoc limite designo, Prudentia, Scientiæ, Morum. Hæcenim omnia peregrinatio adferre debet; si consilio si rite instituta. Ac Prudentiam ab ea peti, Homerus nobis satis auctor; ille non poetarum solum eximius, sed me iudice, sapientum. qui cautæ illi Ulyssææ prudentiæ quam aliam causam ubique; tribuit, quam quod πολύτροπος:quodque utipseait, Πολλῶν ἀνθρώπων ἴδεν ἄστα και νόον ἔγνω?//«    * **1623** ''Laudismann, Caspar''\\ //Mercurius apodemicus//\\ continens praxin exquisitissimam linguae gallicae et italicae. Praefixa est Epistola Iusti Lipsii de utilitate Peregrinationis\\ Francofurtum 1623. VD17: 23:293719S [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10691047|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken\\ ''Lipsius'' (→ 1586 Justus Lipsius: Epistola XXII Philippo Lanoyo) schreibt in seinem einleitenden Brief (S.7--13 Digitalisat): \\ //At in utilitate laborandum est quam nec secuti omnes; nec qui securi,adsecuti. Eam tibi ingero, & triplici hoc limite designo, Prudentia, Scientiæ, Morum. Hæcenim omnia peregrinatio adferre debet; si consilio si rite instituta. Ac Prudentiam ab ea peti, Homerus nobis satis auctor; ille non poetarum solum eximius, sed me iudice, sapientum. qui cautæ illi Ulyssææ prudentiæ quam aliam causam ubique; tribuit, quam quod πολύτροπος:quodque utipseait, Πολλῶν ἀνθρώπων ἴδεν ἄστα και νόον ἔγνω?//« 
 +  * **1624** ''Johann Jakob Grasser'', 1579--1627\\ Joan. Jac. Grasseri Basiliensis //Itinerarium historico politicum//\\: quod ex inclyta ad Moen. Francofordia, per celebriores Helvetiae & regni Arelatensis urbes in universam extenditur Italiam, varijs ad Prudentiam politicam, & verum peregrinationis usum, hypomnematibus exornatum\\ [16], 468, [4] p.) : ill. Impensis Ludovici König., Basileae,, M DC XXIV. [1624] [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10921350|Online]]\\ auch als: //Ad prudentiam politicam et verum peregrinationis usum//
   * **1624**/1729 ''Georg Engelhard von Löhneisen''\\ //Von denen die in frembde Land reisen//\\    * **1624**/1729 ''Georg Engelhard von Löhneisen''\\ //Von denen die in frembde Land reisen//\\ 
     * Die erste Ausgabe erschien 1609: [[http://diglib.hab.de/drucke/1-bell-2f-1/start.htm |Online]].     * Die erste Ausgabe erschien 1609: [[http://diglib.hab.de/drucke/1-bell-2f-1/start.htm |Online]].
     * S. 38--40: Das IX. Capitel, in: Della Cavalleria Das ist: Gründlicher vnd außführlicher Bericht, von allem was zu der löblichen Reuterey gehörig, vnd einem Cavallier zu wissen von nöhten\\ [8] Bl., 613 S. Remlingen 1624: [s.n.] [Privatpresse v. Georg Engelhard Löhneysen] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb00094318?page=32%2C33|Online]]     * S. 38--40: Das IX. Capitel, in: Della Cavalleria Das ist: Gründlicher vnd außführlicher Bericht, von allem was zu der löblichen Reuterey gehörig, vnd einem Cavallier zu wissen von nöhten\\ [8] Bl., 613 S. Remlingen 1624: [s.n.] [Privatpresse v. Georg Engelhard Löhneysen] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb00094318?page=32%2C33|Online]]
     * S. 12--14, das 18. Kapitel, in: Neu-eröffnete Hof-Kriegs- und Reit-Schül : das ist, Gründlicher Bericht della cavalleria, oder von allen was zur Reuterey gehörig und einer Cavalier davon zu wissen gebühret : nach den ersten Titul dieses überaus rarwordenen Buches, welches aber anjetzo in einen gantz andern Stand gesetzet, verneuert, und mit ausfürlichen schönen Noten, auch gantzen Capitelnvermehret und verbessert worden ... \\ von Valentin Trichter ... Nürnberg 1729 [[https://hdl.handle.net/2027/nyp.33433000725477|Online]]      * S. 12--14, das 18. Kapitel, in: Neu-eröffnete Hof-Kriegs- und Reit-Schül : das ist, Gründlicher Bericht della cavalleria, oder von allen was zur Reuterey gehörig und einer Cavalier davon zu wissen gebühret : nach den ersten Titul dieses überaus rarwordenen Buches, welches aber anjetzo in einen gantz andern Stand gesetzet, verneuert, und mit ausfürlichen schönen Noten, auch gantzen Capitelnvermehret und verbessert worden ... \\ von Valentin Trichter ... Nürnberg 1729 [[https://hdl.handle.net/2027/nyp.33433000725477|Online]] 
-  * **1624** ''Vernulaeus, Nicolaus'', 1583-1649\\ //Dissertatio Oratoria De Peregrinatione In Italiam, Hispaniam, Galliam, Germaniam//\\ [32] Bl. Lovanii : Dormalius, 1624. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11066659|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken  +  * **1624** ''Vernulaeus, Nicolaus'', 1583-1649\\ //Dissertatio Oratoria De Peregrinatione In Italiam, Hispaniam, Galliam, Germaniam//\\ [32] Bl. Lovanii : Dormalius, 1624. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11066659|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken\\ Darin: [[1624_vernulaeus_leges_peregrinationis|Leges Peregrinationis, Et Eius Instituende Modus]] 
-    * Darin: [[1624_vernulaeus_leges_peregrinationis|Leges Peregrinationis, Et Eius Instituende Modus]].+    * ders. dass. Colon. 1625 
 +    * ders. dass. Norimberga 1658.
  
 ===== Ab 1625 (31 Titel)===== ===== Ab 1625 (31 Titel)=====
Zeile 133: Zeile 144:
   * **1627** ''Cardanus, Hieronymus'' (=Girolamo, 1501-1576)\\ //Hieronymi Cardani, [...] Proxeneta, seu de prudentia civili liber; recens in lucem protractus: vel e tenebris erutus//\\ [24], 767 S. ex. off. Elzeviriana, [Leiden] Lugd. Bat., 1627. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11100886|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken   * **1627** ''Cardanus, Hieronymus'' (=Girolamo, 1501-1576)\\ //Hieronymi Cardani, [...] Proxeneta, seu de prudentia civili liber; recens in lucem protractus: vel e tenebris erutus//\\ [24], 767 S. ex. off. Elzeviriana, [Leiden] Lugd. Bat., 1627. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11100886|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken
     * 1663 in //Opera Omnia//, Lyon.     * 1663 in //Opera Omnia//, Lyon.
-  * **1628** ''Reinhard, Johannes''; ''Voit von Berg'', ''Aegidius Sebastian ''\\ //Sciographia Peregrinationis//\\ Utilißima futura illis, qui accurate, prudenter & utiliter peregrinari constituerunt. Huic adjuncta est Tabula ejusdem Peregrinationis, continens capita Politica / Per D. ''Hugonem Plotium'' J.U. Doctorem.\\ [44] Bl. Noribergae 1628: Wagenmannus. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv021524277-1|Online]] +  * **1628** ''Hugo Plotius'' (=Blotius), 1533-1608; ''Reinhard, Johannes''; ''Voit von Berg'', ''Aegidius Sebastian ''\\ //Sciographia Peregrinationis//\\ Utilißima futura illis, qui accurate, prudenter & utiliter peregrinari constituerunt. Huic adjuncta est Tabula ejusdem Peregrinationis, continens capita Politica / Per D. ''Hugonem Plotium'' J.U. Doctorem.\\ [44] Bl. Noribergae 1628: Wagenmannus. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv021524277-1|Online]]
   * **1629** ''Bergeron'' → Zeitleiste der [[zeitleiste_reisesammlungen_des_17._jahrhunderts|Reisesammlungen des 17. Jahrhunderts]]\ \→ Stagl: Apodemiken    * **1629** ''Bergeron'' → Zeitleiste der [[zeitleiste_reisesammlungen_des_17._jahrhunderts|Reisesammlungen des 17. Jahrhunderts]]\ \→ Stagl: Apodemiken 
   * **1629** ''Hugo Plotius'' [=Blotius], 1533–1588\\ //Tabula peregrinationis continens capita politica//\\ S.  [103]-[118] in: ''Hentzner'': //Itinerarium Germaniae, Galliae, Angliae, Italiae.// 3. A. Nürnberg 1629\\ Eine Liste von 122 Themen, die Reisende erfragen sollten.\\ → Stagl: Apodemiken    * **1629** ''Hugo Plotius'' [=Blotius], 1533–1588\\ //Tabula peregrinationis continens capita politica//\\ S.  [103]-[118] in: ''Hentzner'': //Itinerarium Germaniae, Galliae, Angliae, Italiae.// 3. A. Nürnberg 1629\\ Eine Liste von 122 Themen, die Reisende erfragen sollten.\\ → Stagl: Apodemiken 
Zeile 139: Zeile 150:
   * **1630** ''Baptist Goodall'', //The tryall of travell.// ... in three bookes epitomizd, by Baptist Goodall, merchant.\\ 80 Bl.London 1630/1639: J. Norton. [[https://name.umdl.umich.edu/A01867.0001.001|Online]]\\ Gedicht in drei Teilen, darin werden auch Columbus und andere Entdecker Amerikas erwähnt:\\ The Wonders in Travell,\\ The Worthes of Travell or\\ The Way to Travell.    * **1630** ''Baptist Goodall'', //The tryall of travell.// ... in three bookes epitomizd, by Baptist Goodall, merchant.\\ 80 Bl.London 1630/1639: J. Norton. [[https://name.umdl.umich.edu/A01867.0001.001|Online]]\\ Gedicht in drei Teilen, darin werden auch Columbus und andere Entdecker Amerikas erwähnt:\\ The Wonders in Travell,\\ The Worthes of Travell or\\ The Way to Travell. 
     * ''Morrow, David J.''\\ //Salvation, Social Struggle, and the Ideology of the Company Merchant: Baptist Goodall’s The Tryall of Trauell (1630).//\\ S. 57-76. in: Global Traffic: Discourses and Practices of Trade in English Literature and Culture from 1550 to 1700. New York 2008: Palgrave Macmillan US. [[http://111.68.96.114:8088/get/pdf/GLOBAL%20TRAFFIC%20-%20Barbara%20Sebek%20%26amp%3B%20Stephen%20Deng_9542.pdf#page=74|Online]]     * ''Morrow, David J.''\\ //Salvation, Social Struggle, and the Ideology of the Company Merchant: Baptist Goodall’s The Tryall of Trauell (1630).//\\ S. 57-76. in: Global Traffic: Discourses and Practices of Trade in English Literature and Culture from 1550 to 1700. New York 2008: Palgrave Macmillan US. [[http://111.68.96.114:8088/get/pdf/GLOBAL%20TRAFFIC%20-%20Barbara%20Sebek%20%26amp%3B%20Stephen%20Deng_9542.pdf#page=74|Online]]
-  * **1631** ''Thomas Erpenius''\\ //Thomæ Erpenii, V.C. De Peregrinatione Gallica Vtiliter instituenda Tractatus//\\ Item Brevis admodum totius Galliæ descriptio:\\ Et Ivsti Lipsii Epistola de Peregrinatione Italica [→ Lipsius 1578/1586]\\ [8] Bl., 128 S., [2] Bl. Lugduni Batavorum 1631: Christianus Hegerus. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10417368|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken +  * **1631** ''Thomas Erpenius''\\ //Thomæ Erpenii, V.C. De Peregrinatione Gallica Vtiliter instituenda Tractatus//\\ Item Brevis admodum totius Galliæ descriptio:\\ Et ''Ivsti Lipsii'' Epistola de Peregrinatione Italica [→ Lipsius 1578/1586]\\ [8] Bl., 128 S., [2] Bl. Lugduni Batavorum 1631: Christianus Hegerus. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10417368|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken 
   * **1631** ''Gölnitz, Abraham''\\ //Abrah. Gölnitzi, Dantisc. Vlysses Belgico-Gallicvs, fidus tibi dux et Achates per Belgivm Hispan: Regnvm Gallie, Dvcat. Sabavdie, Tvrinvm usq. Pedemonti Metropoli//\\ Amsterdamum 1655: ex offiina Elzeviriana. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10921345|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken    * **1631** ''Gölnitz, Abraham''\\ //Abrah. Gölnitzi, Dantisc. Vlysses Belgico-Gallicvs, fidus tibi dux et Achates per Belgivm Hispan: Regnvm Gallie, Dvcat. Sabavdie, Tvrinvm usq. Pedemonti Metropoli//\\ Amsterdamum 1655: ex offiina Elzeviriana. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10921345|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken 
   * **1631** ''Georg Loysius''\\ Georgi[i] Loysi[i] Curio Voitla[n]di //Pervigilium Mercurii// In quo agitur de Praestantiss: Peregrinantis virtutibus & qua ratione unusquisque citra maiorem difficultatem exteras peragrare provincias, regiones adire exoticas, & cum cuiusvis conditionis hominibus, bene & honeste conversari potest.\\ [84] Bl. Kupfert. Wittebergae 1631: Tham. Huic editioni accessêre:    * **1631** ''Georg Loysius''\\ Georgi[i] Loysi[i] Curio Voitla[n]di //Pervigilium Mercurii// In quo agitur de Praestantiss: Peregrinantis virtutibus & qua ratione unusquisque citra maiorem difficultatem exteras peragrare provincias, regiones adire exoticas, & cum cuiusvis conditionis hominibus, bene & honeste conversari potest.\\ [84] Bl. Kupfert. Wittebergae 1631: Tham. Huic editioni accessêre: 
Zeile 149: Zeile 160:
   * **1634** ''Mercker, Johann'' 1584-?\\ //Apodemica Iohannis Merckeri D. Med. Sax. In itinere nata & cursorie Consignata//\\ [106] Bl. Erffurti 1634: Hertzius. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:urmel-ufb-232807|Online]]    * **1634** ''Mercker, Johann'' 1584-?\\ //Apodemica Iohannis Merckeri D. Med. Sax. In itinere nata & cursorie Consignata//\\ [106] Bl. Erffurti 1634: Hertzius. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:urmel-ufb-232807|Online]] 
   * **1635** ''Anonymus''\\ //Discursus de recta iuventutis institutione et utiliter peregrinandi ratione//\\ [3]--[44] S. Prag 1635: Ex Typographia Seminarij Archiepiscopalis. Widmung »Anno 1634. in Aprili«, im Schlusssatz der Vorrede als Nachdruck (relectus) bezeichnet. Caput I--XXI. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10687198|Online]]\\ Zitiert eingangs P. ''Nicolao Trigautio'' SJ (1577-1628), der in China wirkte und starb, und verweist auf einen Aufenthalt im Kloster Regensburg.\\ → Stagl: Apodemiken    * **1635** ''Anonymus''\\ //Discursus de recta iuventutis institutione et utiliter peregrinandi ratione//\\ [3]--[44] S. Prag 1635: Ex Typographia Seminarij Archiepiscopalis. Widmung »Anno 1634. in Aprili«, im Schlusssatz der Vorrede als Nachdruck (relectus) bezeichnet. Caput I--XXI. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10687198|Online]]\\ Zitiert eingangs P. ''Nicolao Trigautio'' SJ (1577-1628), der in China wirkte und starb, und verweist auf einen Aufenthalt im Kloster Regensburg.\\ → Stagl: Apodemiken 
 +  * **1637** ''Herberstein, Otto Friedrich von'', 1619-\\ Ottonis Friderici Liberi Baronis ab Herberstein Oratio Valedictoria, Includens dissertatiunculam\\ //de fructu & utilitate Peregrinationis prudenter peractae//\\ : dicta Altdorphii, d. V. Kalend. Septembris anno Christi MDCXXXVII\\ [23] S. Altdorphii 1637: B. Scherff. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10959911|Online]] 
   * **1638** ''Yves Dugué''\\ //Brief discours de la manière de voyager, traduict d'allemand en françois, par Maistre Yves Dugué// \\ 50 S. Bourges 1638: chez la veufve de Maurice Levez \\ →  Art of Travel Database //(»the original has not been identified«)//, Monga: Taxonomy, mit dem Zusatz //[J. Blumius?]//   * **1638** ''Yves Dugué''\\ //Brief discours de la manière de voyager, traduict d'allemand en françois, par Maistre Yves Dugué// \\ 50 S. Bourges 1638: chez la veufve de Maurice Levez \\ →  Art of Travel Database //(»the original has not been identified«)//, Monga: Taxonomy, mit dem Zusatz //[J. Blumius?]//
   * **1638** ''Gueinz, Christian'' 1592-1650\\ //Disputatio Ethico-Politica De Peregrinatione Recte Instituenda//\\ quam ... sub praesidio Christiani Gueinzi ... exhibet & pro viribus defendet Michael Thalman, Hall. Sax. ... Ad diem 21. aprilis\\ 4 Bl. Hallis-Saxonum 1638: Fabrus. SLUB Dresden: Coll.diss. B.97,misc. 34\\ → Stagl: Apodemiken    * **1638** ''Gueinz, Christian'' 1592-1650\\ //Disputatio Ethico-Politica De Peregrinatione Recte Instituenda//\\ quam ... sub praesidio Christiani Gueinzi ... exhibet & pro viribus defendet Michael Thalman, Hall. Sax. ... Ad diem 21. aprilis\\ 4 Bl. Hallis-Saxonum 1638: Fabrus. SLUB Dresden: Coll.diss. B.97,misc. 34\\ → Stagl: Apodemiken 
Zeile 155: Zeile 167:
     * 1638 nach ''Symmons, Charles'': //Life of John Milton//, London 1810, S. 125--129, datiert der Brief //The College, April 18th, 1638//,// »Not long after the receipt of this letter he [John Milton] began his journey«// und traf in Paris auf ''Hugo Grotius''.     * 1638 nach ''Symmons, Charles'': //Life of John Milton//, London 1810, S. 125--129, datiert der Brief //The College, April 18th, 1638//,// »Not long after the receipt of this letter he [John Milton] began his journey«// und traf in Paris auf ''Hugo Grotius''.
     * 1651 nach Art of Travel Database     * 1651 nach Art of Travel Database
-  * **1638** ''Samuel Zwicker''\\ //Breviarium apodemicum in quo exquisita jucunda nec non fructuosa peregrinationis instituendae conficiendaeq[ue] ratio traditur.//\\ Politices Cultorum usui potissimum acommodatum, & methodice concinnatum studio Samuelis Zwickeri, Dantiscani. [6] Bl. 126 S. 1638/1641\\ → Stagl: Apodemiken +  * **1638** ''Samuel Zwicker''\\ //Breviarium apodemicum in quo exquisita jucunda nec non fructuosa peregrinationis instituendae conficiendaeq[ue] ratio traditur.//\\ Politices Cultorum usui potissimum acommodatum, & methodice concinnatum studio Samuelis Zwickeri, Dantiscani. [6] Bl. 126 S. 1638/1641; Gedani 1639.\\ → Stagl: Apodemiken 
     * ''Roman Dzięgielewski''\\ //Przygotowanie młodzieży do podróży akademickiej w XVI-XVIII wieku : na przykładzie traktatów apodemicznych, w szczególności "Brewiarza apodemicznego" gdańszczanina Samuela Zwickera//\\ 422 S. Gdańsk 2015: Wydawnictwo Athenae Gedanenses.     * ''Roman Dzięgielewski''\\ //Przygotowanie młodzieży do podróży akademickiej w XVI-XVIII wieku : na przykładzie traktatów apodemicznych, w szczególności "Brewiarza apodemicznego" gdańszczanina Samuela Zwickera//\\ 422 S. Gdańsk 2015: Wydawnictwo Athenae Gedanenses.
   * **1639**/1645/1648/1658 [Georg Brasch(e) (nach Stagl), 1599-1661]\\    * **1639**/1645/1648/1658 [Georg Brasch(e) (nach Stagl), 1599-1661]\\ 
Zeile 169: Zeile 181:
     * ''Michael du Verdier'': dass. 1657 (Corrigé & augmenté)      * ''Michael du Verdier'': dass. 1657 (Corrigé & augmenté) 
   * **1640** ''Matthias Bernegger'', 1582-1640; → **1619**/1680/1686\\ Quaestio CLXXIII. //An hominis Illustribus & quomodo peregrinandum?//\\ in: Ex C Taciti Germania et Agricola, Quaestiones Miscellaneae Digitalisat S. [603]--[610] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10246988?page=603|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken     * **1640** ''Matthias Bernegger'', 1582-1640; → **1619**/1680/1686\\ Quaestio CLXXIII. //An hominis Illustribus & quomodo peregrinandum?//\\ in: Ex C Taciti Germania et Agricola, Quaestiones Miscellaneae Digitalisat S. [603]--[610] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10246988?page=603|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken  
-  * **1640** ''Johann Conrad Dieterich'' 1612−1667 //Discursus Historico-Politicvs De Peregrinatione Studiosorum//\\ Undecim Capitibus breviter informatus. Cui adiectum in fine De Peregrinatione Orientalium apospasmation Philologicum Joh. Cunradi Dieterici\\ 144 S., [3] Bl., 70 S. Marpurgi 1640: Typis Casparis Chemlini. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11448578|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy+  * **1640** ''Johann Conrad Dieterich'' 1612−1667\\ //Discursus Historico-Politicvs De Peregrinatione Studiosorum//\\ Undecim Capitibus breviter informatus. Cui adiectum in fine De Peregrinatione Orientalium apospasmation Philologicum Joh. Cunradi Dieterici\\ 144 S., [3] Bl., 70 S. Marpurgi 1640: Typis Casparis Chemlini. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11448578|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy
   * **1641**/1651/1655/ ''Gassendi, Pierre'', 1592-1655\\ //Viri Illustris Nicolai Claudij Fabricij De Peiresc//\\ Senatoris Aquisextiensis Vita.\\ [8], 300, [16] S. Hagae-Comitum 1655: Vlacq, [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11061913|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken     * **1641**/1651/1655/ ''Gassendi, Pierre'', 1592-1655\\ //Viri Illustris Nicolai Claudij Fabricij De Peiresc//\\ Senatoris Aquisextiensis Vita.\\ [8], 300, [16] S. Hagae-Comitum 1655: Vlacq, [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11061913|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken  
   * **1641** ''James Wadsworth'', 1604-1656?\\ //Preface//\\ in: //The European Mercury.// 15 Bl., 9-210, [26] S. London 1641: I.R. for H. Twyford, vollständiger Titel:\\ The Evropean mercury : describing the highwayes and stages from place to place, through the most remarkable parts of Christendome : with a catalogue of the principall fairs, marts, and markets, thorowout the same ... usefull for all gentlemen who delight in seeing forraign countries and instructing merchants where to meet with their conveniences for trade\\ → Art of Travel Database   * **1641** ''James Wadsworth'', 1604-1656?\\ //Preface//\\ in: //The European Mercury.// 15 Bl., 9-210, [26] S. London 1641: I.R. for H. Twyford, vollständiger Titel:\\ The Evropean mercury : describing the highwayes and stages from place to place, through the most remarkable parts of Christendome : with a catalogue of the principall fairs, marts, and markets, thorowout the same ... usefull for all gentlemen who delight in seeing forraign countries and instructing merchants where to meet with their conveniences for trade\\ → Art of Travel Database
 +  * **1642** ''Christian Raue'', ''Georg Redtz''\\ //Consilium Peregrinationis//\\ Christiani Ravii Berlinensis ad Georgium Reedtz Nob. Dan\\ [14] Bl. Hafniae 1642: Haakius [=Peder Hake]
   * **1642**/1650 ''James Howell'', 1594?-1666\\ //Instructions for forreine travell//\\ shewing by what cours, and in what compasse of time, one may take an exact survey of the kingdomes and states of christendome, and arrive to the practicall knowledge of the languages, to good purpose.\\ [9], 236 S. London 1642: T. B. for Humphrey Mosley. [[https://name.umdl.umich.edu/A44724.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database, Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, → Stagl: Apodemiken     * **1642**/1650 ''James Howell'', 1594?-1666\\ //Instructions for forreine travell//\\ shewing by what cours, and in what compasse of time, one may take an exact survey of the kingdomes and states of christendome, and arrive to the practicall knowledge of the languages, to good purpose.\\ [9], 236 S. London 1642: T. B. for Humphrey Mosley. [[https://name.umdl.umich.edu/A44724.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database, Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, → Stagl: Apodemiken  
-  * **1643** ''Paganino Gaudenzio''\\ //Della peregrinazione filosofica,//\\ trattatello di Paganino Gaudenzio. Con un'Aggiunta geografica. 104 S. Pisa 1643: nella sramperia d'Amador Massi, e Lorenzo Landi. [[https://books.google.de/books?id=LfGqLrvw2ycC&hl=de&pg=PP3#v=onepage&q&f=false|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie (aber: Gaudentio), Monga: Taxonomy\\ Teil 1 Caput I--XII bis S. 49, Teil 2 Caput I--XIV, S. 51--101, S. 102: Autore citati, S. 103--104 Index.+  * **1643** ''Paganino Gaudenzio'' (=Gaudentius)\\ //Della peregrinazione filosofica,//\\ trattatello di Paganino Gaudenzio. Con un'Aggiunta geografica. 104 S. Pisa 1643: nella sramperia d'Amador Massi, e Lorenzo Landi. [[https://books.google.de/books?id=LfGqLrvw2ycC&hl=de&pg=PP3#v=onepage&q&f=false|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie (aber: Gaudentio), Monga: Taxonomy\\ Teil 1 Caput I--XII bis S. 49, Teil 2 Caput I--XIV, S. 51--101, S. 102: Autore citati, S. 103--104 Index.
   * **1643** ''Thomas Neal''\\ //A treatise of direction, how to travell safely and profitably into forraigne countries// written by ... [21], 165, [1] S. Port. London 1643: Printed for Humphrey Robinson. [[https://name.umdl.umich.edu/A70701.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database   * **1643** ''Thomas Neal''\\ //A treatise of direction, how to travell safely and profitably into forraigne countries// written by ... [21], 165, [1] S. Port. London 1643: Printed for Humphrey Robinson. [[https://name.umdl.umich.edu/A70701.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database
-  * **1644** ''D. Frölich''\\ //Bibliotheca, seu Cynosura Peregrinantium, hoc est, Viatorium, Omnium hactenus editionum absolutissimum ...//\\ In Duas Partes digestum: Quarum Prior, Quatuor Libris constans, complectitur\\ I. Centuriam cum Decuria Problematum Apodemicorum,\\ II. Multiplicia Peregrinationis Praecepta.\\ III. Methodum Rerum explorandarum.\\ IV. Indicem Viarum duplicem ... Posterior Pars totidem Libris exhibet\\ I. Geographiam Apodemicam.\\ II. Historiographiam Apodemicam.\\ III. Diarium Apod. perpetuum, nec non eiusdem applicationis Prognosticon quadruplex, scilicet Meteorologicum, Physiognomicum, Chiromanticum & Oneirocriticum.\\ IV. Precationes & Hymnos Apodemicos Lectione varia ..., [3] Bl., 91 S Noten Ulmae 1644: Endterus [Wolfgang Endter], Kühne. [[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:gbv:3:1-718786|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken +  * **1643**/1644 ''D. Frölich''\\ //Bibliotheca, seu Cynosura Peregrinantium, hoc est, Viatorium, Omnium hactenus editionum absolutissimum ...//\\ In Duas Partes digestum: Quarum Prior, Quatuor Libris constans, complectitur\\ I. Centuriam cum Decuria Problematum Apodemicorum,\\ II. Multiplicia Peregrinationis Praecepta.\\ III. Methodum Rerum explorandarum.\\ IV. Indicem Viarum duplicem ... Posterior Pars totidem Libris exhibet\\ I. Geographiam Apodemicam.\\ II. Historiographiam Apodemicam.\\ III. Diarium Apod. perpetuum, nec non eiusdem applicationis Prognosticon quadruplex, scilicet Meteorologicum, Physiognomicum, Chiromanticum & Oneirocriticum.\\ IV. Precationes & Hymnos Apodemicos Lectione varia ..., Norib. 1643\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken 
 +    * [3] Bl., 91 SNoten Ulmae 1644: Endterus [Wolfgang Endter], Kühne. [[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:gbv:3:1-718786|Online]]
   * **1644** ''Henner, Johann''\\ //Politischer Discurs De Arte Apodemicâ, seu verâ Peregrinandi ratione//\\ Das ist: Eigentliche Beschreibung der Peregrination, ob dieselbe nützlich? Auch Fürsten vnd Herren zu rahten? Wann/ vnd wie Sie dieselbe anstellen? ... ; Allen Peregrinanten, insonderheit aber Fürsten/ Graven/ Herrn/ vom Adel/ Abgesandten/ vnnd andern Politices Studiosis zu gutem vnd bessern Vnterricht in Truk verfertigt / Erstlich gedruckt zu Tübingen itzo aber bey Heinrich Werner zu finden. Anno 1644 [Hamburg] [[https://preserve.lehigh.edu/digital-special-collections/moravian-archives-collections/politischer-discurs-de-arte-apodemica-seu|Online]]   * **1644** ''Henner, Johann''\\ //Politischer Discurs De Arte Apodemicâ, seu verâ Peregrinandi ratione//\\ Das ist: Eigentliche Beschreibung der Peregrination, ob dieselbe nützlich? Auch Fürsten vnd Herren zu rahten? Wann/ vnd wie Sie dieselbe anstellen? ... ; Allen Peregrinanten, insonderheit aber Fürsten/ Graven/ Herrn/ vom Adel/ Abgesandten/ vnnd andern Politices Studiosis zu gutem vnd bessern Vnterricht in Truk verfertigt / Erstlich gedruckt zu Tübingen itzo aber bey Heinrich Werner zu finden. Anno 1644 [Hamburg] [[https://preserve.lehigh.edu/digital-special-collections/moravian-archives-collections/politischer-discurs-de-arte-apodemica-seu|Online]]
   * **1648** ''François de la Mothe Le Vayer'', 1588-1672\\ //Petits traitez en forme de lettres escrites à diverses personnes studieuses.//\\ 766 S. Paris: A. Courbé \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy   * **1648** ''François de la Mothe Le Vayer'', 1588-1672\\ //Petits traitez en forme de lettres escrites à diverses personnes studieuses.//\\ 766 S. Paris: A. Courbé \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy
Zeile 181: Zeile 195:
     * S. 62-75: De l'Inutilité des voyages, [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62349656|Online]]     * S. 62-75: De l'Inutilité des voyages, [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62349656|Online]]
  
-===== Ab 1650 (32 Titel) =====+===== Ab 1650 (33 Titel) =====
  
   * **1650** ''Anthoine Brun'', 1599-1654;  [→ Lipsius 1578/1586]\\ //Le choix des épistres de Lipse.//\\ Traduites de latin en françois, par Anthoine Brun.\\  [30]-637-[9] S. Lyon 1650: Jean Radisson. [[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb30168432f|Online]]   * **1650** ''Anthoine Brun'', 1599-1654;  [→ Lipsius 1578/1586]\\ //Le choix des épistres de Lipse.//\\ Traduites de latin en françois, par Anthoine Brun.\\  [30]-637-[9] S. Lyon 1650: Jean Radisson. [[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb30168432f|Online]]
Zeile 199: Zeile 213:
     * //A Prefatory Letter//, [2--44]:\\ Nach entschuldigenden Worten an den Leser (»But to begin once, since it is my fate to obey you; I shall nothing alter the Scene, which was then Presented you, when you were pleased (as it since appears) to take notice of those casuall Discourses of mine, wherein I posted over the best Remarks, and most materiall Observations which my weak Judgment had been able to recollect, during my so many Pererrations, and unprofitable Sojourn abroad, and especially in this Kingdome of France.«) wird "in a Apodemick humour" kursorisch die Geschichte des nützlichen Reisens seit der Antike dargestellt und leitet S. [36] über zum Inhalt:\\ »But now to our Traveller again«: The principall places of Europe, wherein a Gentleman may, uno intuito, … are the Netherlands, comprehending Flanders, and the divided Provinces; which is a perfect Encycle and Synopsis of whatsoever one may elsewhere see in all the other Countryes of Europe ...«     * //A Prefatory Letter//, [2--44]:\\ Nach entschuldigenden Worten an den Leser (»But to begin once, since it is my fate to obey you; I shall nothing alter the Scene, which was then Presented you, when you were pleased (as it since appears) to take notice of those casuall Discourses of mine, wherein I posted over the best Remarks, and most materiall Observations which my weak Judgment had been able to recollect, during my so many Pererrations, and unprofitable Sojourn abroad, and especially in this Kingdome of France.«) wird "in a Apodemick humour" kursorisch die Geschichte des nützlichen Reisens seit der Antike dargestellt und leitet S. [36] über zum Inhalt:\\ »But now to our Traveller again«: The principall places of Europe, wherein a Gentleman may, uno intuito, … are the Netherlands, comprehending Flanders, and the divided Provinces; which is a perfect Encycle and Synopsis of whatsoever one may elsewhere see in all the other Countryes of Europe ...«
   * **1653** ''Wartmann, Sigismund Friedrich''\\ //Recreatio Mensalis//\\ Das ist: Vernuenfftige Politische/Wolgegruende Tisch- Rede und Discurs/von allerhand hohen geheimen Sachen/Historien/ Geistlicher und Weltlicher Regenten / deren Regierung/ Ampt/Rahtschlägen und Staats-Sachen: Darinnen neben diesen/von gemeinen und wunderbarlichen in der Natur begriffenen Sachen und Welthandel/ Ingleichem von Reysen in frembde Landen/was darinn geschehen/ und notabel zu observieren gewesen: Auch was bey hohen und gemeinen Gastereyen/zur annehmlicher/lieblicher Recreation/ins Gespräch zuziehen/dienlich und nuetzlich discurriert wird/ Von etlichen vertrawlichen reysenden Gesellen/einem Theologo, Regierungs-Raht/Obristen und Politico geführt und gehalten.  Francofurtum. VD17: 23:284158D [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10576749|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken   * **1653** ''Wartmann, Sigismund Friedrich''\\ //Recreatio Mensalis//\\ Das ist: Vernuenfftige Politische/Wolgegruende Tisch- Rede und Discurs/von allerhand hohen geheimen Sachen/Historien/ Geistlicher und Weltlicher Regenten / deren Regierung/ Ampt/Rahtschlägen und Staats-Sachen: Darinnen neben diesen/von gemeinen und wunderbarlichen in der Natur begriffenen Sachen und Welthandel/ Ingleichem von Reysen in frembde Landen/was darinn geschehen/ und notabel zu observieren gewesen: Auch was bey hohen und gemeinen Gastereyen/zur annehmlicher/lieblicher Recreation/ins Gespräch zuziehen/dienlich und nuetzlich discurriert wird/ Von etlichen vertrawlichen reysenden Gesellen/einem Theologo, Regierungs-Raht/Obristen und Politico geführt und gehalten.  Francofurtum. VD17: 23:284158D [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10576749|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken
-  * **1654** ''Boeckler, Johann Heinrich'', 1611-1672 (=Boecler); ''Weltz, Franz von'', 1635-1674\\ //Diss. pol. de peregrinatione Germanici Caesaris //\\ 46 S.  Argentoratis [Strasbourg] 1654: Mathias Bernegger. VD17 12:138148W [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10659087|Online]]+  * **1654**/1658 ''Boeckler, Johann Heinrich'', 1611-1672 (=Boecler); ''Weltz, Franz von'', 1635-1674\\ //Diss. pol. de peregrinatione Germanici Caesaris //\\ 46 S.  Argentoratis [Strasbourg] 1654/1658 : Mathias Bernegger. VD17 12:138148W [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10659087|Online]]
     * [Praeliminaria] bis S. 44 in: Dissertationes Academicae : Editio Secunda, altero tanto auctior. Argentorati: Sumptibus Jo. Reinh. Dulsseckeri, 1701-1712. Band [1]: 1701. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10821974|Online]], einleitend: \\ //»Peregrinatio Germanici Cæsaris à Tacito præsertim diligentius descripta, exemplum nobile præbet Principibus Juventutis, sive Illustribus hominibus, quorum studia & mores, ipsa nascendi conditione, & fortunæ eminentioris gradu ad Rempublicam pertinent: ut peregre non sine consilio exeant, non sine profectu redeant. «//\\ → Stagl: Apodemiken     * [Praeliminaria] bis S. 44 in: Dissertationes Academicae : Editio Secunda, altero tanto auctior. Argentorati: Sumptibus Jo. Reinh. Dulsseckeri, 1701-1712. Band [1]: 1701. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10821974|Online]], einleitend: \\ //»Peregrinatio Germanici Cæsaris à Tacito præsertim diligentius descripta, exemplum nobile præbet Principibus Juventutis, sive Illustribus hominibus, quorum studia & mores, ipsa nascendi conditione, & fortunæ eminentioris gradu ad Rempublicam pertinent: ut peregre non sine consilio exeant, non sine profectu redeant. «//\\ → Stagl: Apodemiken
   * **1655** ''Culpeper, Thomas'', 1625/6-1697\\ //Of Travelling, and the Qualifications Unto It//\\ Kapitel 8, S. 66-75 in: Morall Discourses and Essayes, upon Severall Select Subjects.\\ London 1655: Printed by S.G. for Charles Adams, and are to sold at his shop  [[https://name.umdl.umich.edu/A35407.0001.001|Online]]; jedoch nicht in der Ausgabe 1671.\\ → Art of Travel Database   * **1655** ''Culpeper, Thomas'', 1625/6-1697\\ //Of Travelling, and the Qualifications Unto It//\\ Kapitel 8, S. 66-75 in: Morall Discourses and Essayes, upon Severall Select Subjects.\\ London 1655: Printed by S.G. for Charles Adams, and are to sold at his shop  [[https://name.umdl.umich.edu/A35407.0001.001|Online]]; jedoch nicht in der Ausgabe 1671.\\ → Art of Travel Database
Zeile 214: Zeile 228:
     * 1657, Lettre LXXXIII 641-660, [[https://books.google.dz/books?id=qtOShz2gd1oC&lpg=PA644&dq=sorbi%C3%A8re%20De%20l'utilit%C3%A9%20des%20grands%20voyages&hl=fr&pg=PA644#v=onepage&q&f=false|Online]]:\\ //De l'utilité des grands voyages// [Brief an Antoine Vitré, 1595-1674,  À Paris, le 1. de sept. 1659.]] & de la lectures des Relations     * 1657, Lettre LXXXIII 641-660, [[https://books.google.dz/books?id=qtOShz2gd1oC&lpg=PA644&dq=sorbi%C3%A8re%20De%20l'utilit%C3%A9%20des%20grands%20voyages&hl=fr&pg=PA644#v=onepage&q&f=false|Online]]:\\ //De l'utilité des grands voyages// [Brief an Antoine Vitré, 1595-1674,  À Paris, le 1. de sept. 1659.]] & de la lectures des Relations
     * 1657, Lettre LXXXV, S. 668-673, [[https://books.google.dz/books?id=qtOShz2gd1oC&lpg=PA644&dq=sorbi%C3%A8re%20De%20l%27utilit%C3%A9%20des%20grands%20voyages&hl=fr&pg=PA668#v=onepage&q&f=false|Online]]:\\ //Avis pour un voyage//      * 1657, Lettre LXXXV, S. 668-673, [[https://books.google.dz/books?id=qtOShz2gd1oC&lpg=PA644&dq=sorbi%C3%A8re%20De%20l%27utilit%C3%A9%20des%20grands%20voyages&hl=fr&pg=PA668#v=onepage&q&f=false|Online]]:\\ //Avis pour un voyage// 
-  * **1661** ''Jean Chapelain'' (1595–1674) bestärkt in einem Brief an François Bernier am 13. November 1667 dessen Reiselust\\ → Monga: Taxonomy+  * **1661** ''Jean Chapelain'' (1595–1674) bestärkt in einem Brief an ''François Bernier'' am 13. November 1667 dessen Reiselust\\ → Monga: Taxonomy
     * ''Philippe Tamizey de Larroque'' (Hg.): //Un libertin dans l’Inde moghole//, 18, Jean Chapelain, Lettres, Band 2: 2 janvier 1659 – 20 décembre 1672), Paris 1883: Imprimerie Nationale.     * ''Philippe Tamizey de Larroque'' (Hg.): //Un libertin dans l’Inde moghole//, 18, Jean Chapelain, Lettres, Band 2: 2 janvier 1659 – 20 décembre 1672), Paris 1883: Imprimerie Nationale.
   * **1662** ''Howell, James'', 1594-1666\\ //A new English grammar, prescribing as certain rules as the language will bear, for forreners to learn English: Ther is also another grammar of the Spanish or Castilian toung, with som special remarks upon the Portugues dialect, &c. Whereunto is annexed a discours or dialog containing a perambulation of Spain and Portugall, which may serve for a direction how to travell through both countreys, &c. For the service of Her Majesty whom God preserve.//\\ = Gramatica de la lengua inglesa, prescriviendo reglas para alcançarla ..\\ [7] Bl. 175, 95 S. London 1662: Printed for T. Williams, H. Brome, and H. Marsh.   * **1662** ''Howell, James'', 1594-1666\\ //A new English grammar, prescribing as certain rules as the language will bear, for forreners to learn English: Ther is also another grammar of the Spanish or Castilian toung, with som special remarks upon the Portugues dialect, &c. Whereunto is annexed a discours or dialog containing a perambulation of Spain and Portugall, which may serve for a direction how to travell through both countreys, &c. For the service of Her Majesty whom God preserve.//\\ = Gramatica de la lengua inglesa, prescriviendo reglas para alcançarla ..\\ [7] Bl. 175, 95 S. London 1662: Printed for T. Williams, H. Brome, and H. Marsh.
Zeile 222: Zeile 236:
   * **1665** ''Michael Hoeschelius'', ''Jakob Thomasius''\\ //Jacobi Thomasii De Peregrinationis Usu et Abusu//\\ S. [500]--480 in: ''Thomasius, Jacob'': Jacobi Thomasii, Professoris Lipsiensis Dissertationes LXIII. Varii ... , 1693. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB0001A0F700000000|Online]]   * **1665** ''Michael Hoeschelius'', ''Jakob Thomasius''\\ //Jacobi Thomasii De Peregrinationis Usu et Abusu//\\ S. [500]--480 in: ''Thomasius, Jacob'': Jacobi Thomasii, Professoris Lipsiensis Dissertationes LXIII. Varii ... , 1693. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB0001A0F700000000|Online]]
   * **1665** ''Balthasar Gerbier d'Ouvilly''\\ //Subsidium peregrinationibus//\\ or An assistance to a traveller in his converse with Hollanders, Germans, Venetians,Italians, Spaniards, French, etc. directing him, after the latest Mode, to the greatest Honour, Pleasure, Security, and Advantage in his Travells. Written to a Princely Traveller for a Vade Mecum. Oxford 1665: R. Gascoigne\\ → Monga: Taxonomy   * **1665** ''Balthasar Gerbier d'Ouvilly''\\ //Subsidium peregrinationibus//\\ or An assistance to a traveller in his converse with Hollanders, Germans, Venetians,Italians, Spaniards, French, etc. directing him, after the latest Mode, to the greatest Honour, Pleasure, Security, and Advantage in his Travells. Written to a Princely Traveller for a Vade Mecum. Oxford 1665: R. Gascoigne\\ → Monga: Taxonomy
 +  * **1665** ''Gumppenberg, Wilhelm'', 1609-1675, (Pseud. Rudolfo Grimming, Bavaro)\\ //Sedici Pellegrinaggi per le 365 chiese di Roma ... ://\\ misurati à passi ordinarii\\ [20] S. Roma 1665: per Egidio Ghezzi. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10078231|Online]] \\ Nennt 365 Kirchen Roms entlang von 16 Wegen, also ein Itinerarium mit drei Seiten Hinweisen (Al benigno lettore).
 +  * **1665** Georg von Schoebel\\ Georg Schoebelii //Hermathena Peregrinantium// Patav [Padua] 1665 [Gedicht]
 +    * ''Quirinus Kuhlmann''\\ //Georgens von Schöbel und Rosenfeld ... Hermathena Peregrinantium oder Weg-weiser der Reisenden,//\\ aus dessen ... Lat. ... mit hochteutscher Zunge nachgesprochen. Jena 1671: Müller. [= Der Fröhliche und Der Himmlisch Gesinnte in: »Fruchtbringende Gesellschaft« > Palmenorden]
   * **1665** ? ''Edward Hyde'', 1609-1674, first earl of Clarendon\\ //A Dialogue between A. an Old Courtier, B. an Old Lawyer, C. an Old Soldier, D. an Old Country Gengleman, E. an Old Alderman and a Bishop Concerning Education//\\ S. 285-313 in: A Collection of Several Tracts of the Right Honourable Edward, Earl of Clarendon, Author of The History of the Rebellion and Civil Wars in England. Published from His Lordship's Original Manuscripts.\\  770 S. London 1727: printed for T. Woodward ... and J. Peele.\\ → Art of Travel Database   * **1665** ? ''Edward Hyde'', 1609-1674, first earl of Clarendon\\ //A Dialogue between A. an Old Courtier, B. an Old Lawyer, C. an Old Soldier, D. an Old Country Gengleman, E. an Old Alderman and a Bishop Concerning Education//\\ S. 285-313 in: A Collection of Several Tracts of the Right Honourable Edward, Earl of Clarendon, Author of The History of the Rebellion and Civil Wars in England. Published from His Lordship's Original Manuscripts.\\  770 S. London 1727: printed for T. Woodward ... and J. Peele.\\ → Art of Travel Database
   * **1666** ''Hottinger, Johann Heinrich'' [1620-1667]\\ //Christlicher Wandersmann : das ist kurtze und nohtwendige Anleitung, wie reisende Studenten Gwerbs-, Krieg-, Handt-wercks- und Baurs-Leuht sich nit allein vor jhrem verreisen sonder auch auf den Reisen selbst ...//\\ Joh. Heinrich Hottinger, D. [36] Bl., 636 S. Zürich : bey Michael Schauffelberger, 1666 [[https://doi.org/10.3931/e-rara-10745|Online]]    * **1666** ''Hottinger, Johann Heinrich'' [1620-1667]\\ //Christlicher Wandersmann : das ist kurtze und nohtwendige Anleitung, wie reisende Studenten Gwerbs-, Krieg-, Handt-wercks- und Baurs-Leuht sich nit allein vor jhrem verreisen sonder auch auf den Reisen selbst ...//\\ Joh. Heinrich Hottinger, D. [36] Bl., 636 S. Zürich : bey Michael Schauffelberger, 1666 [[https://doi.org/10.3931/e-rara-10745|Online]] 
Zeile 229: Zeile 246:
   * **1670** R. L. (=''Lassels, Richard'')\\ //A Letter of Advice to a young Gentleman Leaving the University, concerning his behavior and conversation in the World,//\\ Dublin, 1670.   * **1670** R. L. (=''Lassels, Richard'')\\ //A Letter of Advice to a young Gentleman Leaving the University, concerning his behavior and conversation in the World,//\\ Dublin, 1670.
   * **1671** ''Leigh, Edward''\\ //Three Diatribes or Discourses; First of Travel, or a Guide for Travellers into Foreign Parts; Secondly, of Money or Coyns; Thirdly, of Measuring the Distance betwixt Place and Place.//\\ London 1671.\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy   * **1671** ''Leigh, Edward''\\ //Three Diatribes or Discourses; First of Travel, or a Guide for Travellers into Foreign Parts; Secondly, of Money or Coyns; Thirdly, of Measuring the Distance betwixt Place and Place.//\\ London 1671.\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy
-  * **1671** ''Georg Horn'', 1620-1670\\ //Georgi Horni Kemm. Pal. Ulyssea sive Studiosus Peregrinans Omnia Lustrans Littora.// (= Odyssee oder des reisenden Studiosus sämtliche durchwanderten Gestade)\\ [2] Bl., 495 S. Leiden 1671. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095539|Online]]\\ Eine reisemethodische Anleitung des Historikers, Geografen und Theologen Georg Horn (1620–1670).\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken+    * i. e. tres diff. de Peregrinatione, de nummis, & de dimensionibus variarum gentium. Manuductione ad exteras gentes de Moneta de Mensurâ unius loci ad alium locum. Recusæ sunt mutato titulo: //The Gentlemens Guide//, i. e. Dux nobilium juvenum, ibid. 1680 ((Eduardi Leighii, Artium in utraque Universitate Oxoniensi ac Cantabrigiensi Magistri, In Universum Novum Testamentum, Lipsiae 1732 : Deer. XV auf S. [15] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10411573?page=15|Digitalisat]]))  
 +  * **1671**/1672 ''Georg Horn'', 1620-1670\\ //Georgi Horni Kemm. Pal. Ulyssea sive Studiosus Peregrinans Omnia Lustrans Littora.// (= Odyssee oder des reisenden Studiosus sämtliche durchwanderten Gestade)\\ [2] Bl., 495 S. Leiden 1671. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095539|Online]]\\ Eine reisemethodische Anleitung des Historikers, Geografen und Theologen Georg Horn (1620–1670).\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
     * Francofurti et Lipsiae ap. J.H. Ellingerum 1672, [5] Bl., 668 S., [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11702508|Online]]     * Francofurti et Lipsiae ap. J.H. Ellingerum 1672, [5] Bl., 668 S., [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11702508|Online]]
 +  * **1671**/1674/1679 ''George Meriton'', 1634-1711?\\ //Certain precepts & Observations for Those That Do Intend To Travell//\\ S. 441-445 in: A Geographical Description of the World. 352 S. London: W. Leake.\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy\\ other editions: 1674, 1679
   * **1674** ''Spleiss, Stephan''; ''Ziegler, Franciscus''\\ //Theses de geographia qas sub dei optimi maximi clementi praesidio in Schafhusianae civitatis collegio philosophico placido philalēthōs examini subjectas//\\ moderatore Stephano Spleissio pro viribus defendere conabuntur, Franciscus Ziegler et al. [8] Bl. [Schaffhausen] : Typis Alexandri Riedingij, 1674. [[https://doi.org/10.3931/e-rara-2961|Online]] Apodemicae s. Thesen 31 bis 34   * **1674** ''Spleiss, Stephan''; ''Ziegler, Franciscus''\\ //Theses de geographia qas sub dei optimi maximi clementi praesidio in Schafhusianae civitatis collegio philosophico placido philalēthōs examini subjectas//\\ moderatore Stephano Spleissio pro viribus defendere conabuntur, Franciscus Ziegler et al. [8] Bl. [Schaffhausen] : Typis Alexandri Riedingij, 1674. [[https://doi.org/10.3931/e-rara-2961|Online]] Apodemicae s. Thesen 31 bis 34
   * **1674** Anonymus\\ //Die rechte Reise-Kunst// Oder Anleitung, wie eine Reise mit Nutzen in die Frembde, absonderlich in Franckreich, anzustellen : Wobey eingeführet werden die Ursachen deß so ungemeinen Wachsthumbs und Einkunfften Macht und Hoheiten auch allerhand neuen Anstalten besagten Königreichs. Nebst einem Anhang unterschiedener Conferentzen oder Gelehrten Gespräche zu Paris gehalten\\ [1] Bl., 344 S. Franckfurth/ In Verlegung Joh. David Zunners. Im Jahr 1674. [[http://dx.doi.org/10.25673/opendata2-17136 |Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken; kurz als: Die rechte Reisekunst oder Anleitung wie eine Reise mit Nutzen in die Fremde absonderlich nach Frankreich anzustellen   * **1674** Anonymus\\ //Die rechte Reise-Kunst// Oder Anleitung, wie eine Reise mit Nutzen in die Frembde, absonderlich in Franckreich, anzustellen : Wobey eingeführet werden die Ursachen deß so ungemeinen Wachsthumbs und Einkunfften Macht und Hoheiten auch allerhand neuen Anstalten besagten Königreichs. Nebst einem Anhang unterschiedener Conferentzen oder Gelehrten Gespräche zu Paris gehalten\\ [1] Bl., 344 S. Franckfurth/ In Verlegung Joh. David Zunners. Im Jahr 1674. [[http://dx.doi.org/10.25673/opendata2-17136 |Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken; kurz als: Die rechte Reisekunst oder Anleitung wie eine Reise mit Nutzen in die Fremde absonderlich nach Frankreich anzustellen
   * **1674** ''Bartholin, Thomas'', 1616-1680; ''Jacobaeus, Holger'', 1650-1701\\ Th. Bartholini //De peregrinatione medica//\\ : ad cl. v. Oligerum Jacobaeum, nepotem suum et filios Casparum Bartholinum, Christoph. Bartholinum\\ 73 S., [1] Bl. Hafniae 1674: D. Paulli; literis CHRISTIANI WERINGII Acad. Typogr. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11434092|Online]]\\ → Monga: Taxonomy, Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken (dort: Kopenhagen)   * **1674** ''Bartholin, Thomas'', 1616-1680; ''Jacobaeus, Holger'', 1650-1701\\ Th. Bartholini //De peregrinatione medica//\\ : ad cl. v. Oligerum Jacobaeum, nepotem suum et filios Casparum Bartholinum, Christoph. Bartholinum\\ 73 S., [1] Bl. Hafniae 1674: D. Paulli; literis CHRISTIANI WERINGII Acad. Typogr. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11434092|Online]]\\ → Monga: Taxonomy, Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken (dort: Kopenhagen)
 +    * **1674** ders. \\ Bartholini //Propempticum ad Theodorum Fuiren de Peregrinatione//\\ Hafn.
   * **1674** ''Erhard Weigel''\\ //Neuerfundener Reise-Rath//\\ alß eine Zu dem unlängst angeführten neuen Hauß-Rath/ auf erlangte Privilegia, danckbarlichst vorgenommene Fortstellung der gemeinnützigen Kunst-Erforschungen. 4 Bl. Jena 1672: Bauhofer. VD17 3:303375B, [[http://digital.slub-dresden.de/ppn267818416|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie\\ Beschreibung einer Erfindung -- das Clinophoreum: Ein Fahrsessel oder Reise-Rath -- also kein Reiserat, sondern ein Reiserad. Beschrieben wird ein Sessel in einem Kasten, der auf zwei oder vier Räder oder auf einen Schlitten montiert werden kann oder ohne Räder zum Übernachten dient, weil der Sessel dann zum Bett wird.   * **1674** ''Erhard Weigel''\\ //Neuerfundener Reise-Rath//\\ alß eine Zu dem unlängst angeführten neuen Hauß-Rath/ auf erlangte Privilegia, danckbarlichst vorgenommene Fortstellung der gemeinnützigen Kunst-Erforschungen. 4 Bl. Jena 1672: Bauhofer. VD17 3:303375B, [[http://digital.slub-dresden.de/ppn267818416|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie\\ Beschreibung einer Erfindung -- das Clinophoreum: Ein Fahrsessel oder Reise-Rath -- also kein Reiserat, sondern ein Reiserad. Beschrieben wird ein Sessel in einem Kasten, der auf zwei oder vier Räder oder auf einen Schlitten montiert werden kann oder ohne Räder zum Übernachten dient, weil der Sessel dann zum Bett wird.
   * **1670** ''Sylvain Dufour''\\ //Instruction d'un Père à son fils qui part pour un voyage.//\\ Geneva\\ → Monga: Taxonomy   * **1670** ''Sylvain Dufour''\\ //Instruction d'un Père à son fils qui part pour un voyage.//\\ Geneva\\ → Monga: Taxonomy
Zeile 242: Zeile 262:
     * ''Philippe Sylvestre Dufour''\\ //Instruction morale d'un père a son fils: qui part pour un long voyage,// ou, Maniere aisée de former un jeune homme à toutes sortes de vertus\\ 248 S. Paris 1686: G. Quinet     * ''Philippe Sylvestre Dufour''\\ //Instruction morale d'un père a son fils: qui part pour un long voyage,// ou, Maniere aisée de former un jeune homme à toutes sortes de vertus\\ 248 S. Paris 1686: G. Quinet
     * ders. //Moral instructions of a father to his son, ready to undertake a long voyage://\\ or, An easy manner of forming a young man to all kinds of virtue. Translated from the French of Silvester Du Four. To which is added, a collection of moral instructions, in prose and verse, from the best authors. [Two lines from Horace]\\ VI, 150  S. Re-printed, & sold by Thomas Hubbard, Norwich [Conn.], 1796     * ders. //Moral instructions of a father to his son, ready to undertake a long voyage://\\ or, An easy manner of forming a young man to all kinds of virtue. Translated from the French of Silvester Du Four. To which is added, a collection of moral instructions, in prose and verse, from the best authors. [Two lines from Horace]\\ VI, 150  S. Re-printed, & sold by Thomas Hubbard, Norwich [Conn.], 1796
-  * **1671**/1674/1679 ''George Meriton'', 1634-1711?\\ //Certain precepts & Observations for Those That Do Intend To Travell//\\ S. 441-445 in: A Geographical Description of the World. 352 S. London: W. Leake.\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy\\ other editions: 1674, 1679 
  
 ===== Ab 1675 ===== ===== Ab 1675 =====
Zeile 249: Zeile 268:
   * **1681** ''Christian Widemann'' (=Christianus Widman)\\ //C.W.I.U.L. academia status, pro manuductione generali ad summos & potentissimos status Europae cognoscendos : nec non de formali statuum politicorum gubernatione, & hominis se gubernandi singulari prudentia, deque ratione status moderna : continua dispositione ex iure publico Europaeo, atque observantia apodemica concinnata, & laconice tradita//\\ [12] Bl., 380 S. Irenopoli, anno 1681. VD17 547:695186Z verlegt in Jena bei Johann Theodor Fleischer, gedruckt in Rudolstadt bei Christoph Fleischer   * **1681** ''Christian Widemann'' (=Christianus Widman)\\ //C.W.I.U.L. academia status, pro manuductione generali ad summos & potentissimos status Europae cognoscendos : nec non de formali statuum politicorum gubernatione, & hominis se gubernandi singulari prudentia, deque ratione status moderna : continua dispositione ex iure publico Europaeo, atque observantia apodemica concinnata, & laconice tradita//\\ [12] Bl., 380 S. Irenopoli, anno 1681. VD17 547:695186Z verlegt in Jena bei Johann Theodor Fleischer, gedruckt in Rudolstadt bei Christoph Fleischer
   * **1683** ''Berger, Theodor'', 1683-1773\\ //Prvdentia Apodemica, Die Klugheit wohl zu reisen : Inclvti Ordinis Philosophici Consensu//\\ In Academia Lipsiensi Pvblicæ Disqvitioni [!] Exposita Præside M. Theodoro Berger, Lavtera-Franco. Et Respondente Elia Iacobo Roesler, Strelensi-Misnico, Phil. Cvlt. Ad D. XXI. Decembr. M DCC XII. H. L. Q. C.  [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10642241|Online]]   * **1683** ''Berger, Theodor'', 1683-1773\\ //Prvdentia Apodemica, Die Klugheit wohl zu reisen : Inclvti Ordinis Philosophici Consensu//\\ In Academia Lipsiensi Pvblicæ Disqvitioni [!] Exposita Præside M. Theodoro Berger, Lavtera-Franco. Et Respondente Elia Iacobo Roesler, Strelensi-Misnico, Phil. Cvlt. Ad D. XXI. Decembr. M DCC XII. H. L. Q. C.  [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10642241|Online]]
-  * ''Arrhenius Örnhielm, Clas''\\ //Dissertatio Academica de peregrinatione.//\\ Holmiae 1683. Uppsala universitetsbibliotek (UUB) signum B5.+  * **1683** ''Arrhenius Örnhielm, Clas''\\ //Dissertatio Academica de peregrinatione.//\\ Holmiae 1683. Uppsala universitetsbibliotek (UUB) signum B5. 
 +  * **1684** ''David Blaesing'', ''Johannes Woyt''\\ //Disquisitio Mathematica quam de Erronea Temporis Mensuratione in itinere//\\ [8] Bl., XX Abschnitte. Lipsiae 1684: Georg. [[http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN738003026|Online]]
   * **1686** ''Baudelot de Dairval, Charles-César'', 1648-1722\\ //De l’utilité des Voyages, et de l’avantage que la recherche des antiquitez procure aux sçavans//\\ [2] 3, 374 S. Paris 1686: Chez Pierre Auboüin, Et Pierre Emery ... [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11429230|Online]]   * **1686** ''Baudelot de Dairval, Charles-César'', 1648-1722\\ //De l’utilité des Voyages, et de l’avantage que la recherche des antiquitez procure aux sçavans//\\ [2] 3, 374 S. Paris 1686: Chez Pierre Auboüin, Et Pierre Emery ... [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11429230|Online]]
     * **1693** ders.: //L' utilité des voyages//\\ qui concerne la connoissance des medailles, inscriptions, statues, dieux lares, peintures anciennes et les bas reliefs, pierres precieuses et gravées, cachets, talismans, anneaux, manuscrits, langues ... et l'avantage que la recherche de toutes ces antiquitez procure aux sçavans ....\\ 382 S. Band 1 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11399302|Online]]     * **1693** ders.: //L' utilité des voyages//\\ qui concerne la connoissance des medailles, inscriptions, statues, dieux lares, peintures anciennes et les bas reliefs, pierres precieuses et gravées, cachets, talismans, anneaux, manuscrits, langues ... et l'avantage que la recherche de toutes ces antiquitez procure aux sçavans ....\\ 382 S. Band 1 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11399302|Online]]
     * S. 383--781 S. [7] Band 2 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10920872|Online]]     * S. 383--781 S. [7] Band 2 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10920872|Online]]
   * **1696** ''Woodward, John''\\ //Brief Instructions for making observations in all parts of the world, as also for collecting, preserving and sending over Natural Things, being an attempt to settle an universal correspondence for the advancement of knowledge both Natural and Civil//\\ 24 S. London 1696: Wilkins. [[https://books.google.de/books?id=UqxkAAAAcAAJ&hl=de&pg=PP13#v=onepage&q&f=false|Online]]   * **1696** ''Woodward, John''\\ //Brief Instructions for making observations in all parts of the world, as also for collecting, preserving and sending over Natural Things, being an attempt to settle an universal correspondence for the advancement of knowledge both Natural and Civil//\\ 24 S. London 1696: Wilkins. [[https://books.google.de/books?id=UqxkAAAAcAAJ&hl=de&pg=PP13#v=onepage&q&f=false|Online]]
 +  *  **1697** ''Hochstetter, Andreas Adam'', 1668-1717\\ //Oratio de utilitate peregrinationis anglicanae//\\ [2] Bl., 44 S. Cotta 1697: Tübingen. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10960200|Online]]
   * **1697** ''Johann Caspar Loescher'', ''Christoph Andreas Loss''\\ //De peregrinationibus literariis.//\\ Dissertationem Indultu Ampliss. Facult. Philosophica Placidæ eruditorum disquisitioni expositam defendent JOANN CASPARUS Grunhaynio-Misn. Alumnus Elect. Ad D 15 Decembris A.O.R. M DC XCVII Wittenbergæ Typis Martini Schultzii Acad. Typogr. [[https://books.google.de/books?id=VGhGAAAAcAAJ&hl|Online]]\\ 17 Abschnitte    * **1697** ''Johann Caspar Loescher'', ''Christoph Andreas Loss''\\ //De peregrinationibus literariis.//\\ Dissertationem Indultu Ampliss. Facult. Philosophica Placidæ eruditorum disquisitioni expositam defendent JOANN CASPARUS Grunhaynio-Misn. Alumnus Elect. Ad D 15 Decembris A.O.R. M DC XCVII Wittenbergæ Typis Martini Schultzii Acad. Typogr. [[https://books.google.de/books?id=VGhGAAAAcAAJ&hl|Online]]\\ 17 Abschnitte 
-  * **1698** //L'art de voyager utilement//\\ Suivant la copie de Paris\\ [2], 51, [1] S. Amsterdam 1698: Chez J. Louis Delorme Libraire sur le Rockin, à l'enseigne de la Liberte'./ A AMSTERDAM, De l'Imprimerie de Daniél Boulesteys De la Contie dans l'Eland-straat. M. D. XCVIIL [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8727618s |Online]]\\ Inhaltsgleich mit dem gleichnamigen Kapitel in 1698 Casas: Relation des voyages → [[zeitleiste_reisesammlungen_des_17._jahrhunderts#1698 Casas: Relation des voyages et ... 1 Band|Reisesammlungen 17. Jahrhundert]], auch übersetzt 1699: //The art of travelling, shewing how a man may dispose his travels to the best advantage// London 1699: Printed by J. Darby for D. Brown +  * **1698** //L'art de voyager utilement//\\ Suivant la copie de Paris\\ [2], 51, [1] S. Amsterdam 1698: Chez J. Louis Delorme Libraire sur le Rockin, à l'enseigne de la Liberte'./ A AMSTERDAM, De l'Imprimerie de Daniél Boulesteys De la Contie dans l'Eland-straat. M. D. XCVIIL [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8727618s |Online]]\\ Inhaltsgleich mit dem gleichnamigen Kapitel in 1698 Casas: Relation des voyages → [[zeitleiste_reisesammlungen_des_17._jahrhunderts#1698 Casas: Relation des voyages et ... 1 Band|Reisesammlungen 17. Jahrhundert]], auch übersetzt 1699: //The art of travelling, shewing how a man may dispose his travels to the best advantage// London 1699: Printed by J. Darby for D. Brown 
 +  * **1698** ''Engel, Moritz'' (Mauritius), praeses, 1673-1741; ''Springsguth, Christian Gottfried'', respondent, 1680-1743\\ Diss. pol. //de prudentia peregrinandi//\\ Qvam Divina adspirante Clementia publicæ Eruditorum disqvisitioni\\ [8] Bl. Vitemberga 1698: Hake [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10659284|Online]]
wiki/zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert.1767962778.txt.gz · Zuletzt geändert: von Norbert Lüdtke